งานช่างประดับมุก (Mother of pearl Inlay)

เป็นงานช่างไทย แขนงหนึ่งในงานช่างสิบหมู่ จำแนกแยกย่อยออกมาในหมู่งาน ช่างรัก

ซึ่งในงานช่างประดับมุก หมายถึง การช่างที่ใช้เปลือกหอยทะเลบางชนิด มาเลื่อย หรือ โกรก (ฉลุ) ประดับลงไปบนพื้นวัสดุ โดยมียางรัก เป็นตัวประสาน

 

คลิกที่นี่เพื่อไปอ่านเรื่องช่างประดับมุก
ขณะนี้คุณกำลังอยู่ที่ : ช่างหลวง
งานช่างต่างๆ เช่น งานประดับกระจก ช่างแกะ ช่างหล่อ ช่างหัวโขน ช่างลายรดน้ำ

ช่างหลวง

ช่างหลวง คือ บรรดาผู้ที่มีฝีมือ ความรู้ และความสามารถ เป็นช่างทำการสร้างสรรพสิ่งต่างๆ แต่เมื่อสมัยที่บ้าน เมืองยังปกครองด้วยระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ มีพระเจ้าแผ่นดิน หรือในหลวงเป็นประมุขปกครองพระราชอาณาจักร โดยผู้ที่เป็นช่าง ได้สมัครเข้าไปรับหน้าที่ช่าง ในราชการในหลวงบ้าง ที่ได้ถวายตัวแก่เจ้านายเข้าสังกัด เป็นข้าทำการช่าง ในกรมที่เจ้านายพระองค์นั้นทรงปกครองอยู่ก็มีบ้าง ยังพวกที่ได้รับเกณฑ์เข้ามารับราชการได้ทำ การช่างตามความรู้ ความสามารถ ให้ประจำอยู่ตามกรมกอง ในราชการของหลวงก็มีอยู่มิใช่น้อย บรรดาผู้ที่เป็น ช่างต่างๆ ตามที่ว่ามานี้ ต่างก็ได้รับมอบหมายให้มีภาระหน้าที่ และ ความรับผิดชอบในการสร้าง ทำสรรพสิ่งต่างๆ สนองความต้องการ และ ประโยชน์ตามความประสงค์ สำหรับราชการของพระเจ้าแผ่นดินหรือในหลวง ฉะนี้บรรดา ช่าง ดังกล่าวจึงได้รับการขนานนามว่า “ช่างหลวง”

ช่างหลวง เป็นหมู่คนพวกหนึ่ง ซึ่งผู้บริหารราชการบ้านเมืองแต่กาลก่อน ยอมรับความสำคัญในความสามารถ เป็นช่าง นับถือฝีมือในการสร้างทำสิ่งอันวิจิตรพิสดารนานาชนิดน่าพิศวง และ ปรารถนาจะได้รับประโยชน์อันพึงได้ จากสรรพสิ่งที่ช่างสร้างทำขึ้น โดยไม่จำกัด ดังนี้ ผู้บริหารบ้านเมืองแต่ก่อน จึงจัดการรวบรวมหมู่คน ที่มีฝีมือ ความรู้ และ ความสามารถเป็นช่าง ทำการช่างต่างๆ ได้ดี เป็นประโยชน์ตามความต้องการของราชการ นำมาเข้าสังกัด จัดระเบียบเป็นกรม เป็นกองตามประเภทงานช่าง และ ช่างผู้สามารถทำงานช่างประเภทนั้นๆ จึงเป็นเหตุให้เกิดส่วน ราชการที่เรียกว่า “กรมช่าง” ซึ่งพระอธิบายของ สมเด็จพระเจ้าบรมเธอ เจ้าฟ้าฯ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ว่าด้วยความเป็นมาของกรมช่างต่างๆ ในราชการของหลวงเมื่อสมัยก่อนๆ ดังความต่อไปนี้

“ทีนี้ จะไขความในเรื่องช่าง ตามปรกติการปกครองเมือง ย่อมจัดเป็นจตุสดมภ์ คือ กระทรวงเวียง วัง คลัง นา กระทรวงใดมีกิจ จะต้องทำสิ่งซึ่งประกอบด้วยฝีมือช่าง ก็ต้องหาช่าง ที่ต้องการใช้มารวบรวมไว้เป็นกรมช่างใน กระทรวงนั้นเพื่อใช้ จึงได้มีกรมช่างมากมายกระจัดกระจายอยู่ในที่ต่างๆ หลายกระทรวงด้วยกันตามที่ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตรัสไว้ ดังจะยกตัวอย่างให้เห็น เช่น กระทรวงวัง มีกรมทหารในเป็นกรม รักษาพระองค์ แต่มี “กรมช่างทหารใน” ขึ้นอยู่ในกรมทหารในนั้นอีกชั้นหนึ่ง เจ้ากรมเป็นที่ พระประดิษฐ์นิเวศน์ เห็นได้ตามชื่อ ว่ามีหน้าที่ปลูกสร้างเรือนหลวงในพระราชนิเวศน์ คงมีขึ้นด้วยเหตุที่เจ้ากรม หรือ ปลัดกรมคนใดคน หนึ่งในกรมทหารใน เป็นผู้เข้าใจในการปลูกสร้าง จึงตรัสใช้ผู้รับสั่งนั้นก็ต้องเสาะหาช่างมาเป็นลูกมือ งานมากขึ้น ช่างมากขึ้นก็ต้องตั้งเป็น กรมช่างทหารใน ยังกรมมหาดเล็กก็มี “กรมช่างมหาดเล็ก” เป็นกรมขึ้นอยู่อีกเหมือนกัน มีช่างเขียน ช่างปั้น และอื่นๆ คล้ายกับ “กรมช่างสิบหมู่” นั่นก็เป็นเพราะ พระเจ้าแผ่นดินต้องพระราชประสงค์ จะทำ อะไรเล่นเป็นส่วนพระองค์ จึงรวบรวมช่างต่างๆ มาเป็นมหาเล็ก เอาไว้ในกรมมหาเล็กมากเข้าก็ตั้งเป็นกรมขึ้น อันนี้ฉันใด “กรมช่างสิบหมู่” ก็ฉันนั้น “ช่างสิบหมู่” เป็นแต่ชื่อกรมที่รวบรวมช่างไว้ ไม่ใช่ช่างในบ้านเมืองมีแต่ ๑๐ อย่างเท่านั้น”

กรมช่างในส่วนราชการแต่สมัยโบราณ ที่เรียกว่า กรมช่างหลวง หรือ กรมช่างในราชการของในหลวงนั้นมี อยู่มากจำนวนหลายกรมด้วยกัน กรมช่างหลวงแต่ละกรมได้รับการจัดลำดับ และกำหนดชื่อกรมช่างหลวงแต่อดีต สมัย ดังต่อไปนี้

กรมช่างมหาดเล็ก

กรมช่างมหาดเล็ก คือ กรมช่างหลวงกรมหนึ่ง ประกอบด้วยบรรดามหาดเล็ก ที่มีความรู้ความสามารถ และฝีมือ ทางการช่างประเภทต่างๆ มีหน้าที่ในราชการทางช่าง เนื่องในพระราชประสงค์ของพระเจ้าแผ่นดิน

เมื่อรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ปรากฏมหาดเล็กช่าง ในกรมช่างมหาดเล็ก ที่เป็นคนมี ฝีมือและ ชื่อเสียงเด่นๆ อยู่หลายคน มหาดเล็กช่างบางคน ได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ ให้ตามเสด็จพระราชดำเนิน เมื่อคราวเสด็จประพาสประเทศต่างๆ ในทวีปยุโรป เพื่อให้มีโอกาส ได้รู้เห็นแบบอย่างงานช่างต่างๆ ในอัสดงคตประเทศ เป็นการเพิ่มพูนความรู้ และ ประสบการณ์ก็มีอยู่หลายคน

อย่างไรก็ตาม ยังมีมหาดเล็กช่างท่านหนึ่ง เป็นช่างที่ทรงไว้ ซึ่งฝีมือเป็นเอก ในด้านการเขียนภาพจิตรกรรม คือ พระองค์เจ้าจันทรสุเทพ ท่านผู้นี้ แต่เดิมดำรงอิสริยศักดิ์ เป็นหม่อมเจ้าจันทรสุเทพ ครั้งเมื่อปลายรัชกาลที่ ๕ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว โปรดให้สถาปนา วัดเบจมบพิตรขึ้นใหม่ทั้งพระอาราม สมัยนั้นทรงพระกรุณาโปรด เกล้าฯ ให้รื้อพระที่นั่งทรงผนวชที่อยู่ ณ บริเวณพุทธรัตนสถาน ในพระบรมมหาราชวัง มาปลูกขึ้นใหม่ ทำเป็นกุฎี สำหรับเจ้าอาวาสอยู่ ณ วัดเบญจมบพิตร พอการสร้างพระที่นั่งทรงผนวชสำเร็จแล้ว ก็ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้หม่อมเจ้าจันทรสุเทพ ทำการเขียนภาพจิตรกรรมเรื่อง พระราชประวัติในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ลำดับเรื่องแต่ตอนต้นรัชกาลมาจนกระทั่ง กลางรัชกาลประดับไว้บนฝาผนัง ภายในพระที่นั่งทรงผนวช ซึ่งเป็นรูป ภาพจิตรกรรมฝาผนังที่สวยงาม และทรงคุณค่าทางประวัติศาสตร์อย่างยิ่ง ด้วยผลงานจิตรกรรมอันเปี่ยมด้วยฝีมือ และ แสดงออกซึ่งความรู้ด้านราชนิติเป็นอย่างดียิ่งนี้ หม่อมเจ้าจันทรสุเทพ จึงได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดให้เลื่อน พระอิสริยศักดิ์ขึ้นเป็น พระองค์เจ้าจันทรสุเทพ เมื่อพุทธศักราช ๒๔๔๓

ต่อมาถึงรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว กรมช่างมหาดเล็กยัง เป็นส่วนราชการทำงานช่าง สนองพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เป็นลำดับมาโดยมี พระยา อนุศาสน์จิตรกร (จันทรจิตรกร) ดำรงตำแหน่งผู้บังคับบัญชาในฐานะเจ้ากรม กรมช่างมหาดเล็ก ซึ่งท่านผู้นี้เป็น มหาดเล็ก ช่างท่านหนึ่งที่ปรากฏคุณวิเศษในฝีมือ และ ความสามารถเขียนภาพจิตรกรรม เป็นที่รู้จักและได้รับการยกย่องชื่อเสียงมากในสมัยนั้น

พระยาอนุศาสน์จิตรกร เป็นเจ้ากรมช่างมหาดเล็กคนสุดท้าย ทั้งนี้ เนื่องมาแต่เหตุภายหลังสิ้นรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖ แล้ว ทางราชการในรัชกาลที่ ๗ ได้พิจารณาตัดทอนงบประมาณรายจ่ายเงินแผ่นดินให้เข้าสู่ดุลยภาพ ในปีพุทธศักราช ๒๔๖๙ กรมช่างมหาเล็กก็ถูกยุบด้วย เหตุผลเนื่องมาแต่การตัดเงินงบประมาณ ของแผ่นดินดังกล่าว ดังนั้น กรมช่างมหาดเล็ก ซึ่งได้รับการจัดตั้งขึ้น “เพราะพระเจ้าแผ่นดิน ต้องพระราชประสงค์จะทำอะไรเล่นเป็นส่วนพระองค์ จึงรวบรวมช่างต่างๆ มาเป็นมหาดเล็กเอาไว้ในกรมมหาดเล็ก เอาไว้ในกรมมหาดเล็กมากเข้าก็ตั้งเป็นกรมขึ้น” ก็มาถึงคราวอวสาน สิ้นสุดบทบาททางการช่างที่เป็นราชการของ ในหลวงแต่สมัยนั้น