การถักตาชุน (Ta-chun)

ถุงตะเคียวสำหรับใส่หลอดยาดมส้มโอมือฯ
ขณะนี้คุณกำลังอยู่ที่ : การถักตาชุน ตอนที่ ๑
สอนการถักตาชุน

การถักตาชุน ตอนที่ ๑

ขออนุญาตเกริ่นนำก่อนเข้าเรื่อง “การถักตาชุน” … ผมเองก็พอทราบ ๆ มาว่าต้นตำรับการถักตาชุน มีมาแต่ในวังเมื่อนานนมมาแล้ว มีการสืบสายสืบทอดสอนกันมาจากรุ่นสู่รุ่นจนถึงปัจจุบันนี้ เมื่อย้อนกลับไปหาต้นสายปลายเหตุเอากันจริง ๆ ว่ามีมาแต่เมื่อใดนั้น เป็นเรื่องยากลำบาก เนื่องจากไม่ค่อยมีผู้ใดจดบันทึกไว้ให้แน่ชัด หรืออาจจะมีแต่ก็จะไปหาอ่านศึกษายากมาก ท่านที่เป็นหนอนหนังสือทั้งหลายก็อาจจะคงเคยเห็นผ่านหูผ่านตากันมาบ้าง (หากมีท่านใดมีข้อมูลก็สามารถนำมาแบ่งปันกันได้ครับ เพื่อเป็นวิทยาทานให้กับผู้ที่สนใจสืบต่อไป) การที่เราจะเผยแพร่ข้อมูลเรื่องใด ๆ นั้น หากมีข้อมูลอ้างอิงที่ถูกต้องเป็นเรื่องที่สำคัญมาก หากมีใครมาถามเรา ๆ ก็จะสามารถตอบไปได้อย่างเต็มภาคภูมิ ไม่ต้องมโนเอาเอง เมื่อหันกลับมาดูอะไรที่เป็นหลักฐานจำต้องได้ ที่ปรากฏให้เห็นกันอยู่ ก็น่าจะเป็นวัตถุของโบราณที่ยังคงหลงเหลืออยู่ในมือนักสะสม หรือในพิพิธภัณฑ์ เป็นการยากที่จะระบุให้ชัดเจนว่าการถักตาชุนเริ่มมีมาแต่เมื่อใด มีเพียงข้อสันนิษฐานเท่านั้น ในเบื้องต้นนี้ ขออนุญาตใช้ของใกล้มือมาอ้างอิง เป็นหนังสือเนื่องในงานพระราชทานเพลิงศพ เจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับ ในรัชกาลที่ ๕ ซึ่งมีเรื่อง “การถักตาชุน ยังไม่สูญ” (หม่อมหลวงพำนักเนตร สนิทวงศ์) โดยขออนุญาตนำเนื้อหาบางส่วนที่กล่าวถึงเรื่องการถักตาชุน ดังนี้ (สำหรับท่านที่สนใจสามารถอ่านเพิ่มเติมได้จากหนังสือข้างต้นครับ ซึ่งมีหลายเรื่องที่น่าสนใจ…)

เจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับ ในรัชกาลที่ ๕

รูปภาพ เจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับ ในรัชกาลที่ ๕

… สิ้นคุณป้าก็เท่ากับว่าขาดผู้ที่จะฝึกสอนฝีมือยอดเยี่ยมไป ซึ่งจะหาที่ไหนคงไม่มีเหมือน แม้แต่เรื่องเกี่ยวกับเจ้านายในวังสมัยโบราณ คุณป้าก็จะเป็นผู้เล่าให้หลาน ๆ ฟัง เกี่ยวกับตัวท่านและเจ้านายเมื่อสมัยเด็ก ๆ ทำให้หลานได้ทั้งความรู้และความเพลิดเพลินกับการเล่าของคุณป้าเสมอ ๆ คุณป้าสอนถักตาชุนหรือที่ถักเป็นสะไบแล้วเขาเรียกกันว่า “กรองทอง” ยิ่งมาระยะที่เข้ามาอยู่ในวังสวนจิตร ฯ คุณป้าก็ยิ่งเคี่ยวเข็ญ

ซึ่งการถักตาชุนนี้เป็นของโบราณ คุณป้าท่านเล่าว่า เจ้านายผู้หญิงเล็ก ๆ ในวังส่วนมากจะทรงหัดถักไหมทองกันทั้งนั้น ท่านจะพูดเสมอว่า เด็กรุ่นใหม่นี้ส่วนมากจะไม่รู้จักการถักชนิดนี้เลย หลานเองมารู้จักเอาอายุตั้งสิบหกแล้ว เพราะคุณป้ากรุณาสอนให้ เวลาถักถวายบางครั้งเกิดปัญหาเกี่ยวกับการถัก คุณป้าจะเป็นที่พึ่งให้คำแนะนำและก็ทำสำเร็จเสมอมา

สำหรับเครื่องมือการถักนั้น แรกหัดใหม่ ๆ คุณป้าท่านจะให้ถักด้วยด้าย DMC เบอร์สี่สิบก่อน เตรียมการเครื่องมือการถัก ๑. ด้าย DMC หนึ่งกลุ่ม ๒. เข็มร้อยมาลัยตัดหัวท้ายให้ยาวประมาณเจ็ดหรือแปดนิ้วฟุต ฝนหัวท้ายให้มนไม่ขรุขระ เข็มมาลัยนี้ไว้สำหรับทำตาเท่านั้น ๓. กระสวยพันด้าย (กระสวยถัก) กับเศษผ้ากว้างประมาณ ๑ ๑/๒ นิ้ว ยาวหนึ่งฟุต หรือจะสั้นจะยาวกว่านั้นก็ได้ตามความพอใจ เมื่อมีสิ่งเหล่านี้ก็เริ่มหัดถักได้เลย ส่วนมากกระสวยถักเขาจะทำด้วยงาช้าง เขาควาย กระ เงิน ทอง นาก นี่ก็เหมือนกันเป็นความสามารถของคุณป้าอีกตามเคย คือท่านจะเอาไม้ไผ่แก่ ๆ เลือกให้มีผิวแข็ง ๆ มาเหลาและเจาะจนเป็นรูปกระสวย แล้วจึงนำกระดาษทรายมาขัดจนเป็นมันลื่นไม่บาดเส้นไหมทองเมื่อเวลาถัก คุณป้าท่านสามารถมาก อะไร ๆ ก็ทำได้ทั้งนั้น กระสวยไม้ไผ่ของคุณป้าใช้ถักได้ดีกว่ากระสวยต่าง ๆ ที่กล่าวมาแล้วเสียอีก

คุณป้าท่านเป็นอัจฉริยะจริง ๆ จากนั้นก็ใช้เข็มเย็บผ้าร้อยด้ายและเย็บริมผ้าที่เตรียมไว้เย็บคล่อมริบผ้าคล้าย ๆ เย็บริมผ้าเช็ดหน้า แล้วเอาด้ายกลุ่ม DMC เบอร์สี่สิบ เอาปลายด้ายผูกทางด้านซ้ายมือที่ห่วงแรกหรือห่วงที่สองของด้านที่เย็บ การถักจะถักจากด้านซ้ายมาขวา ผ้าชิ้นนี้คือหัวใจของการถัก ถ้าไม่มีผ้าชิ้นนี้ก็จะขึ้นต้นไม่ได้ คุณป้าท่านเรียกผ้าชิ้นนี้ว่า “ชัง” จะเริ่มต้นถักจากชังจึงจะเป็นผืนใหญ่เล็กตามต้องการ ตาจะเล็กจะใหญ่อยู่ที่เหล็ก (เข็มมาลัย) ถ้าเหล็กเล็กตาจะเล็กและสวยงามมาก คุณป้าท่านนิยมถักตาเล็กบอกว่าสวยดูเป็นผู้ดีกว่าตาใหญ่ และถักเป็นถุงก็ได้ การถักถุงนั้นไม่ต้องใช้ชัง แต่จะเริ่มต้นด้วยการทำก้นถุงแบบถักและจะเพิ่มด้วยตาแทรกไปเรื่อย ๆ มันจะขยายใหญ่ตามความต้องการ คุณป้าท่านเรียกถุงชนิดนี้ว่า “ถุงตาเคียว” ซึ่งเขาใช้หุ้มบาตรพระ ยามว่างท่านจะนั่งถักและนำไปถวายพระเสมอ หลานเข้าทำงานในวังได้ ก็คุณป้าอีกนั่นแหละจัดการให้ ท่านฝากให้ทำงานกับคุณท้าวโสภานิเวศน์ ซึ่งคุณท้าวท่านกรุณารับไว้ และได้ทำงานอยู่กับคุณป้าโสภานิเวศน์ได้หนึ่งปีหกเดือน สมเด็จพระนางเจ้า ฯ ทรงขอคุณท้าวโสภานิเวศน์มาอยู่ในวังสวนจิตร ฯ ได้รับใช้เบื้องพระยุคลบาท สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ ตราบจนทุกวันนี้ ก็ด้วยความกรุณาของคุณป้าทั้งสิ้น คุณป้าจะจู้จี้ในการถักไหมทองมาก และด้วยเหตุนี้เองทำให้หลานมีความชำนาญมากขึ้น และได้มีหน้าที่ถักถวายเจ้านายตลอดมา บางครั้งก็ท้อแท้ใจกับการถักกว่าจะได้แต่ละแถวช้าไม่ทันใจ คุณป้าท่านจะคอยเตือนสติให้หลานอดทนเข้มแข็งต่อสู้ตลอดมา

ความโอบอ้อมอารีมีเมตตาของคุณป้านั้น หลานจะขอจารึกพระคุณของคุณป้าไว้แนบแน่นกับดวงใจของหลานตลอดไปโดยมิมีวันเสื่อมคลาย แม้ว่าเวลาที่ผ่านมาหลานจะมีโอกาสฉลองพระคุณคุณป้าน้อย แต่หลานได้ตั้งใจเพื่อเป็นการสนองพระคุณคุณป้า หลานจะพยายามถ่ายทอดวิชาการถักไหมทองนี้ให้เป็นวิทยาทานต่อไป

คุณป้าจากไปแล้ว สิ่งที่คุณป้าทิ้งไว้ให้นั้น มิใช่เพชรพลอยหรือเงินทอง แต่เป็นความประทับใจและน้ำใจอันประเสริฐของท่าน และความรักความเมตตาที่ท่านได้พร่ำสอนในการดำรงชีวิตที่ดีมีระเบียบให้อยู่เตือนสติหลานสืบต่อไป

กุศลกรรมที่ดีที่หลานได้เคยบำเพ็ญร่วมกันนั้น หลานขออุทิศให้เป็นผลบุญของคุณป้า จงเป็นผลบันดาลให้วิญญาณคุณป้าที่รักของหลานจงไปสู่สุคติภพชั่วนิรันดร

จากหลาน พำนักเนตร