งานช่างประดับมุก (Mother of pearl Inlay)

เป็นงานช่างไทย แขนงหนึ่งในงานช่างสิบหมู่ จำแนกแยกย่อยออกมาในหมู่งาน ช่างรัก

ซึ่งในงานช่างประดับมุก หมายถึง การช่างที่ใช้เปลือกหอยทะเลบางชนิด มาเลื่อย หรือ โกรก (ฉลุ) ประดับลงไปบนพื้นวัสดุ โดยมียางรัก เป็นตัวประสาน

 

คลิกที่นี่เพื่อไปอ่านเรื่องช่างประดับมุก
ขณะนี้คุณกำลังอยู่ที่ : การร่าง และ ทำแบบโรยเพื่อถ่ายแบบในงานเขียนน้ำยาปิดทองรดน้ำ
ภาพวาดจิตรกรรมฝาผนัง และบานประตู ณ พระที่นั่งพุทไธสวรรย์ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร

การร่าง และ ทำแบบโรยเพื่อถ่ายแบบในงานเขียนน้ำยาปิดทองรดน้ำ

การร่าง และ ทำแบบโรยเพื่อถ่ายแบบ เป็นงานขั้นเตรียมการขั้นที่สอง คือ การร่างแบบลวดลายหรือ รูปภาพ ขึ้นตามความคิด และ วัตถุประสงค์ที่จะทำให้ปรากฏเป็นลาย เป็นภาพที่ชัดเจน ถูกต้อง และ สวยงามมีคุณค่าแก่ งานเขียนที่จะเป็นผลสำเร็จต่อไป

งานเขียนน้ำยาปิดทองรดน้ำนี้ ช่างเขียนไม่สู้นิยมเขียนร่างลวดลาย หรือ รูปภาพลงบนพื้นรัก ซึ่งได้เตรียมขึ้นไว้ เป็นอย่างดีแล้วนั้น แต่จะเขียนร่างแบบลวดลาย หรือ รูปภาพขนาดเท่าจริง ลงบนแผ่นกระดาษขนาดเท่ากับพื้นที่ๆ จะเขียนน้ำยารดน้ำปิดทอง เรียกว่า “แบบร่าง” การเขียนร่างเส้น ขึ้นเป็นลวดลาย เป็นรูปภาพตามอย่างโบราณวิธีนี้ เรียกว่า “ผูกลาย” และ “ผูกภาพ”

เมื่อจัดทำแบบร่างขึ้นสำหรับเป็นแบบ เพื่อเขียนน้ำยาปิดทองรดน้ำสำเร็จแล้ว ก็จัดทำ “แบบโรย” เพื่อถ่ายแบบร่าง ลงบนพื้นซึ่งจะได้ทำการเขียนน้ำยาต่อไป การทำแบบโรยนี้ก็คือ ใช้กระดาษ หรือ รูปภาพไว้นั้นนำมาปรุด้วยเข็ม ให้เป็นรูเล็กๆ ต่อเนื่องกันไปบนเส้นร่าง บนกระดาษแบบร่าง ปรุตามเส้นร่างไปจนครบถ้วนทุกเส้น เป็นเสร็จการเตรียม แบบโรยที่จะได้ใช้ถ่ายแบบลวดลาย หรือ รูปภาพลงบนพื้นซึ่งเตรียมไว้แล้ว

การคุมน้ำยาหรดาน หรือ การผสมน้ำยาหรดาน มีสิ่งประกอบร่วมกัน คือ ผงหรดาน น้ำยางมะขวิด และ น้ำต้มฝักส้มป่อย นำสามสิ่งนี้ใส่โกร่งดิน ตามส่วนที่ต้องการ กวนให้เข้ากันเป็นอย่างดี จึงใส่น้ำมะนาวลงผสมเล็กน้อย ก็จะได้น้ำยาหรดาน พร้อมที่จะใช้เขียนลงบนพื้นต่อไป

การเขียนน้ำยาหรดาน เป็นงานขั้นปฏิบัติการเขียน ให้เกิดเป็นลวดลาย หรือ รูปภาพขึ้นบนพื้น ซึ่งได้ทารักไว้ เริ่มต้นด้วยการนำแบบโรย มาวางทาบทับให้แนบสนิทกับพื้นซึ่ง ได้ผ่านการเตรียมทารักมาเป็นอย่างดี แล้ว จัดการตรึงแบบโรยอย่าให้เคลื่อน หรือ เลื่อนไปมาได้ ใช้ลูกประคบ ซึ่งห่อผงดินสอพอง วางลงบนหน้าแบบโรย ให้ทั่ว ผงดินสอพองจะรอดออกจากห่อผ้า ผ่านรูซึ่งปรุบนแบบโรยลงไปติดอยู่บนพื้นรัก ที่ข้างใต้แบบโรย เมื่อทำให้ผงดินสอพอง โรยตัวผ่านแบบโรยลงไปติดที่พื้นรักทั่วแผ่นแล้ว ยกแบบโรยขึ้น จากพื้นรักก็จะเห็นผงดินสอพองติดบนพื้นสีดำ เป็นจุดๆ เรียงกันแทนเส้นร่างเหมือนกับแบบ ซึ่งร่างขึ้นเป็นลายเส้น เรียกว่า การถ่ายแบบ หรือ การโรยแบบ แล้วจึงจับการเขียนน้ำยาหรดานต่อไป

การเขียนน้ำยาหรดาน ต้องใช้สะพานรองมือ วางพาดให้มือลอยอยู่เหนือพื้นที่จะเขียน เพื่อรองรับมือขณะเขียน น้ำยามิฉะนั้นอาจเผลอไปถูกเส้นร่าง ที่โรยแบบไว้ลบเลือน กับป้องกันมิให้เหงื่อ ไปถูกส่วนที่เขียนน้ำยาหรดานไว้แล้ว ซึ่งจะทำให้น้ำยาชื้น หลุดถอนออกมาเสียก่อน ในขณะเขียนน้ำยาส่วนอื่นที่ยังไม่แล้ว หรือ อาจเป็นเหตุน้ำยาหลุดถอน ในตอนที่เช็ดรักเพื่อปิดทองต่อไปได้

การเขียนน้ำยาหรดาน โดยใช้สะพานรองมือ วางพาดให้มือลอยอยู่เหนือพื้นที่จะเขียน

รูปภาพ การเขียนน้ำยาหรดาน โดยใช้สะพานรองมือ วางพาดให้มือลอยอยู่เหนือพื้นที่จะเขียน  

งานเขียนน้ำยาหรดาน ทำด้วยการใช้พู่กันขนาดเล็ก ขนพู่กันยาวเป็นพิเศษ จุ่มน้ำยาหรดานพอประมาณ เขียนลากเส้นทับไปบนเส้นร่าง ที่เป็นเส้นจุดไข่ปลา ที่เกิดจากผงดินสอพองที่ได้โรยไว้ ภาษาช่างเรียกวา “ถมเส้น” หรือ “ทับเส้น” เมื่อเขียนน้ำยาหรดาน ทับเส้นร่างครบถ้วนแล้ว จึงใช้พู่กันดอกเขื่องขึ้นเล็กน้อย จุ่มน้ำยาหรดานเขียนระบายลงในช่องไฟ ระหว่างลวดลาย หรือ ระหว่างรูปภาพ ในส่วนที่ต้องการให้เป็นพื้นสีดำ ภาษาช่างเรียกว่า “ถมพื้น” หรือ “ล้วงพื้น”

เมื่อได้ทำการเขียนน้ำยาหรดาน ลงบนพื้นรักเสร็จครบถ้วนตรงตามแบบร่าง หรือ แบบโรยแล้ว ผึ่งให้น้ำยาแห้ง สักระยะเวลาหนึ่ง เส้นแสดงรายละเอียดของลวดลาย หรือ รูปภาพต่างๆ รวมทั้งพื้นที่เป็นช่องไฟ จะปรากฏเป็นสีเหลืองอ่อนๆ คือ สีของน้ำยาหรดานนั่นเอง พร้อมกันก็จะเห็นลวดลาย หรือ รูปภาพเป็นสีดำ คือ สีพื้นรักเดิม ซึ่งมิได้เขียน หรือ ระบายน้ำยาถม หรือ ปิดเอาไว้ ซึ่งภายหลังจะกลายเป็นสีทอง เมื่อผ่านขั้นตอนต่อไป

งานปฏิบัติการขั้นต่อไป เป็นการ “เช็ดรัก” เพื่อปิดทองคำเปลว ทำให้เกิดเป็นลวดลาย หรือ รูปภาพต่างๆ การเช็ดรักนี้ต้องใช้ “รักเช็ด” หรือ “รักเคี่ยว” คือ รักน้ำเกลี้ยง นำมาใส่ภาชนะตั้งไฟอ่อนๆ เคี่ยวเพื่อขับน้ำ ซึ่งเจืออยู่ตามธรรมชาติในรักน้ำเกลี้ยง ให้ระเหยออก และ ยางรักนั้นงวดตัวมีความเหนียวขึ้น รักน้ำเกลี้ยง ซึ่งผ่านการเคี่ยวได้ที่แล้วนี้ เรียกว่า “รักเช็ด” สำหรับทาพื้นโดยเฉพาะ เพื่อปิดทองคำเปลว งานเช็ดรัก ทำด้วยการใช้สำลีปั้นเป็นก้อนกลมเล็กๆ แตะรักเช็ดแต่น้อย ทาถูลงบนผิวพื้นซึ่งได้เขียนน้ำยาหรดานไว้ และ น้ำยาแห้งสนิทดีแล้ว แต่เพียงบางๆ ทาให้ทั่วพื้นที่ แล้วใช้สำลีปั้นก้อนเช่นเดียวกัน เช็ดรักที่ทาไว้นี้เพื่อ “ถอน” คือเช็ดรักออกเสียบ้าง ให้เหลือรักเช็ดติดไว้เพียงบางๆ จึงจะปิดทองคำเปลวได้งามดี นำทองคำเปลวมาปิดลงบนพื้น ที่ได้เช็ดรักไว้ให้เต็มทั่วพื้นที่ทั้งหมด การปิดทองคำเปลวนี้ อาจใช้แปรงจีนช่วยในการ “กวดทอง” หรือ กด หรือ ลูบแผ่นทองคำเปลวให้แนบติดกับพื้นที่ได้ เช็ดรักไว้ให้สนิท